وارطان هوانسيان

وارطان معمار معاصر سال‌ها برای بهبودی معماری ایران تلاش كرد او روش های نوینی را در معماری ایران ابداء نمود؛ ولی متأسفانه به عنوان معمار معاصر كه سال‌ها خدمات قابل توجهی برای معماری ایران كرده، شناخته نشده و كارهای او نه تنها توسط معماران دیگر پیگیری نشد بلكه جزو دروس دانشگاهی نیز مطرح نشده است.
وارطان هوانسیان معروف به«آرشتیکت وارطان» در سال 1275ش (1896م) در تبریز به دنیا آمد؛ پس از پایان تحصیلات متوسطه، مدتی در تبریز و تهران به کارهای مختلف پرداخت و در اواخر جنگ جهانی اول به پاریس رفت. درآن جا به تحصیل نقاشی، در مدرسه هنر های زیبا ecole des arts، و معماری و شهرسازی، درمدرسه خصوصی‌ معماری ecloe d architectur especial پرداخت و در سال 13.1ش (1922م) تحصیلات معماری را به پایان رساند وپس ازآن به مدت 13 سال در فرانسه به کارهای معماری پرداخت. هوانسیان پس از بازگشت یه ایران در سال 1314 ش (1935م) به استخدام اداره شهربانی درآمد ولی چندی بعد، پس از آن که در مسابقه طراحی ساختمان هنرستان دختران مقام نخست را به دست آورد، به کار آزاد روی آورد و تا پایان زندگی در دفتر شخصی خود نزدیک به نیم قرن به فعالیت خود ادامه داد. او پس از 17 سال اقامت در اروپا و تجربه اندوزی در زمینه ارائه خدمات معماری و شهرسازی و حضور در جریان پویای جنبش معماری مدرن و هنر نو به ایران بازگشت.
از نظرسبک و مکتب وارطان مدرنیست است. او عظمت و جلال ساختمان‌هایش را در سادگی جستجو می کرد.

آثار:
1- هنرستان دختران (سال طرح 1314).

2- تکمیل کلوپ افسران وزارت جنگ.

3- مهمانخانه سابق دربند.

4- کاخ سعد آباد.

5- سینما متروپل (خیابان لاله زار)، سینما دیانا (خیابان انقلاب)، و چند سینمای دیگر.

6- طرح مهمانخانه ایستگاه راه آهن (1319)

7- طرح هتل فردوسی

8- عمارت اصلی بانک سپه (1330)، بانک سپه شعبه بازار، و مراکز بانک سپه در شهرستان ها.

همچنین از او تعداد بیشماری ساختمان اداری

9- ساختمان در خیابان سعدی

10- ساختمان مسکونی و تجاری( خیابان فردوسی) و پارساژهای تجاری، و منازل مسکونی به یادگار مانده است.

اما نمی شود از جریان مدرنیسم در ایران صحبت کرد و از ارامنه ایرانی غافل شد. چند چهره بسیار شاخص ارمنی، تعدادی از مهم ترین ساختمان های دولتی و عمومی و همچنی خانه ها و ویلاهای شخصی را در در دهه های ابتدایی قرن حاضر طراحی کرده اند. وارطان هوانسیان، پل آبکار، گابریل گورکیان(Gabriel Guevrekian)، اوژن آفتاندلیانس و قلیچ باقلیان از جمله این معماران مشهور هستند. ساختمان اصلی بانک سپه، هتل فردوسی، هتل دربند و سینما متروپل و تعداد زیادی آپارتمان و منزل شخصی توسط وارطان هوانسیان، کاخ شهربانی و میدان حسن آباد اثر قلیچ باقلایان و کاخ دادگستری، آمفی تئاتر مدرسه نظام، و همچنین ساختمان وزارت امور خارجه نیز از آثار گابریل گورکیان است. کاخ دادگستری در خیابان داور جزو یکی از شاخص ترین بناهای ابتدای نهضت معماری مدرن در ایران محسوب می شود.
گابریل گورکیان که زاده استانبول بود و بلافاصله پس از تولد به همراه خانواده اش به ایران مهاجرات کرده و تابعیت ایرانی داشت، نه تنها در ایران بلکه در اروپا و ایالات متحده آمریکا نیز معمار شناخته شده ای بود. در سال ١٩٢٣ تعدادی از اثار گورکیان در سالن پاییزه پاریس در کنار آثار معمارانی با شهرت جهانی مانند لکوربوزیه به نمایش درآمد.
از آثار اقتاندلیانس نیز می شود به ساختمان اولیه فرودگاه مهرآباد، تالار فرهنگ و کلیسای سرکیس مقدس در نبش خیابان کریم خان تهران اشاره کرد.